Anders Bekeken

Kringlooplandbouw: Een Nieuw Perspectief Voor De Nederlandse Landbouw by WUR

Geschreven op 10-9-2018 - Erik van Erne. Geplaatst in Hergebruik-Kringloop Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmail

23 januari 2019: Vanaf vandaag kunnen boeren, tuinders, vissers, andere ondernemers en maatschappelijke partijen hun initiatieven voor kringlooplandbouw melden bij het digitaal loket ‘Doe mee met de omslag naar kringlooplandbouw’.

Daarnaast is een ‘Denk-mee-groep’ van agrariërs gevormd over wat nodig is om de visie te realiseren en hoe dit aangepakt kan worden.

Dit schrijft minister Carola Schouten van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit in een brief LNV-visie ‘Waardevol en verbonden’ aan de Tweede Kamer.

Minister Schouten: ‘Om concrete afspraken te kunnen maken hoe we de toekomstvisie ‘Waardevol en Verbonden’ gaan realiseren wil ik het gesprek met mensen uit bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en kennisinstellingen voortzetten en uitbreiden. Daarnaast wil ik samenwerken met de regionale overheden. Veel innovaties ontstaan op het boerenerf, bij de agrarisch ondernemers zelf.

Bij het digitaal loket kunnen zij hun initiatieven melden of vragen stellen over hun plannen. Deze kennis en ervaringen wil ik bij elkaar brengen en vertalen in handelingsperspectieven voor boeren.’

Voor de uitvoering van de toekomstvisie landbouw zal minister Schouten de regie nemen. Om te komen tot een Realisatieplan worden met verschillende partijen concrete doelen gesteld en afspraken gemaakt. Van primaire producent tot de consument, van onderwijs- en kennisinstellingen tot erfbetreders, van banken tot non-gouvernementele organisaties. Met hen zal de overheid kijken naar de voorwaarden voor een succesvolle omslag naar kringlooplandbouw. Met de Denk-mee-groep zal regelmatig besproken worden wat er goed of minder goed gaat.

Zijn we in staat tot innovaties te komen die boeren helpen zich in de richting van kringlooplandbouw te ontwikkelen, én lukt het de boer daarmee een goed inkomen te verdienen? Dat zijn de belangrijkste vragen waar het Realisatieplan antwoord op moet geven. Dit Realisatieplan, dat nog voor de zomer gepresenteerd zal worden, zal ook concrete doelen bevatten voor vijf opgaves die in 2030 moeten zijn behaald: versterken positie boer, tuinder en visser in de keten; vergroten waardering voor voedsel en versterken verbondenheid boer-burger; versterken synergie van landbouw en natuur;
verduurzamen van de veehouderij; herijken van de internationale strategie van Nederland als koploper in kringlooplandbouw.

Naast de voorbereiding voor het Realisatieplan zijn inmiddels verschillende acties in gang gezet die van belang zijn voor de transitie naar kringlooplandbouw. Te denken valt aan onder andere de sanering van de varkenshouderij, het verduurzamen van de gewasbeschermingsmiddelen, de verduurzaming van de veehouderij en de herziening van het pachtbeleid.

10 september 2018: Meer dan een halve eeuw was het Nederlandse en Europese landbouwbeleid gericht op het efficiënt produceren van zoveel mogelijk voedsel tegen een lage prijs en met een redelijk inkomen voor de boer.

Met dit beleid, ontwikkeld door de legendarische Sicco Mansholt, heeft agrarisch Nederland tot ver over de grenzen bewondering geoogst en zich ontwikkeld tot de tweede agrarische exportnatie ter wereld.

Na meer dan vijftig jaar is het hoog tijd voor een koersverandering. Een efficiënte productie blijft noodzakelijk – zeker omdat de vraag naar voedsel en andere agrarische producten en grondstoffen alleen maar toeneemt. We kunnen het ons simpelweg niet permitteren om kostbare biomassa te verspillen.

Maar we moeten het begrip efficiëntie wel breder gaan invullen: niet alleen economisch, maar ook ecologisch efficiënt door slimmer gebruik te maken van natuurlijke processen en zuiniger om te gaan met grondstoffen. En door tegelijkertijd waarden als een aantrekkelijk landschap en boerennatuur om te zetten naar maatschappelijke waardering en interessante verdienmodellen.

Kort voor de zomer presenteerde Wageningen University & Research de notitie Kringlooplandbouw, waarin een nieuw perspectief wordt geschetst voor agrarisch Nederland. Deze notitie is half juni besproken met de landbouwcommissie van de Tweede Kamer. Een wetenschappelijke kijk op kringlooplandbouw in Europees perspectief wordt op 19 september gepresenteerd tijdens de jaarlijkse Mansholtlezing in Brussel. In dit artikel schetsen we kort wat dit nieuwe perspectief van een circulaire landbouw betekent voor Nederland.

Om te beginnen wat het niet is: Kringlooplandbouw betekent niet dat we terug gaan naar het nostalgische beeld van Ot en Sien. Zo lieflijk als de plaatjes in het boek van Ot en Sien suggereren was die tijd ook niet: de landbouw kampte met een hoge ziektedruk, te weinig mest en het voortdurende risico op misoogst. Kringlooplandbouw is ook geen blauwdruk waarin het boerenbedrijf nog verder ingesnoerd raakt door knellende dogma’s, eisen van de markt en regelgeving van de overheid.

Kringlooplandbouw is wèl een gezamenlijke zoektocht van boeren, betrokken burgers, bedrijven en onderzoekers naar het optimaal combineren van ecologische principes en moderne technologie, met nieuwe partnerschappen, nieuwe verdienmodellen en maatschappelijke diensten. Niet alleen gericht op een goede opbrengst en een zuinig gebruik van grondstoffen en energie, maar ook op zo min mogelijk belasten van klimaat, milieu en natuur.

Kringlooplandbouw houdt in dat we agrarische biomassa en de daarin opgeslagen voedingsstoffen vasthouden in het voedselsysteem. Door nog veel  zuiniger om te gaan met schaarse grondstoffen en minder biomassa te verspillen, hoeven minder voedingsstoffen van elders te worden aangevoerd in de vorm van bijvoorbeeld kunstmest en geïmporteerd veevoer. De beschikbaarheid van circulaire grondstoffen bepaalt daarmee de productiecapaciteit en de mogelijkheden voor consumptie die daaruit voortvloeien.

Het sluiten van kringlopen wordt de nieuwe leest waarop de landbouw is geschoeid. Geen knellend schoeisel, maar een nieuw paradigma dat ruimte biedt aan een breed scala van bedrijfsstijlen en verdienmodellen, afhankelijk van de beschikbaarheid van grondstoffen, van markten en afzetmogelijkheden en – vanzelfsprekend – afgestemd op de maatschappelijke en ecologische omgeving. Kortom, een variëteit aan bedrijvigheid variërend van intensief tot extensief; van klein naar groot en van low-tech tot high-tech.

Een centraal principe van kringlooplandbouw is dat er niet meer areaal en niet meer grondstoffen worden gebruikt dan strikt noodzakelijk. Akkers worden primair gebruikt voor de productie van voedselgewassen. Het areaal wordt daarbij optimaal benut door het inzaaien van opeenvolgende teelten, zodat de akker een groot deel van het jaar begroeid is. Met waar mogelijk mengteelten in een ruime rotatie. Een belangrijke rol is weggelegd voor dubbeldoelgewassen, waarvan de resten, zoals bladeren en stengels, gebruikt worden als veevoer of bodemverbeteraar.

Gras voor veevoer wordt alleen geteeld in gebieden waar akkerbouw niet goed mogelijk is. De nadruk ligt daarbij op meerjarige of permanente graslanden met diverse grassoorten en kruiden. Het rantsoen in de veehouderij wordt aangevuld met reststromen uit de akkerbouw, tuinbouw en de voedingsindustrie. Daaronder ook reststromen die nu niet volledig worden gebruikt, zoals eiwitrijk bietenblad, of nog niet mogen worden gebruikt, zoals meel van insecten en wormen gekweekt op akkerafval en ‘swill’ (doorgekookte voedselresten). Inmiddels zijn er adequate technieken beschikbaar om die reststromen om te zetten in hoogwaardige diervoeders die veilig zijn voor mens en dier.

In een circulaire landbouw worden de kringlopen ’zo dichtbij als mogelijk en zo ver weg als nodig’ gesloten. Optimaal benutten van reststromen betekent niet altijd dat kringlopen op bedrijfsniveau of zelfs op lokaal niveau gesloten kunnen worden. Dat hoeft ook niet. Kringlooplandbouw maakt deel uit van een circulair voedselsysteem, dat in principe de hele wereld omvat. We willen zo min mogelijk reststromen de wereld over slepen, maar de inzet is wel om te zorgen dat kringlopen ook op nationaal en mondiaal niveau zoveel mogelijk gesloten worden.

Voor de veehouder betekent kringlooplandbouw dat hij vooral gebruik maakt van ruwvoer uit eigen land en van reststromen uit akkerbouw, tuinbouw en de voedingsindustrie en de rest van de voedselketen, en dus zo min mogelijk plantaardige eiwitten die ook geschikt zijn voor menselijke consumptie, aan dieren voert. Daarbij kijkt de veehouder ook naar grondstoffen voorbij de horizon, zoals zeewier. Verder produceert hij mest van goede kwaliteit door al in de stal of de mestkelder feces en urine te scheiden.

Voor de akkerbouwer betekent kringlooplandbouw dat hij zoveel mogelijk gebruik maakt van dierlijke mest, compost en gewasresten om het bodemleven te stimuleren. Kunstmest wordt alleen gericht ingezet op de momenten dat het gewas extra voeding nodig heeft. Verder maakt hij maximaal gebruik van agrobiodiversiteit op en in de bodem en teelt hij bij voorkeur robuuste dubbeldoelgewassen, waarvan de resten (bladeren, stengeldelen) bruikbaar zijn als veevoer of plantenvoeding.

Natuurlijk zijn er nog veel vragen:  hoe kan de kringlooplandbouw slim, gezond en veilig worden ingericht op een manier die de meeste winst oplevert voor de voedselproductie van de toekomst met tegelijkertijd de meeste perspectieven voor boeren en bedrijfsleven en voor klimaat, natuur en samenleving? We weten al veel over efficiënte voedselproductie, maar nog niet in een context waarin kringlopen worden benut om de verspilling en verliezen van grondstoffen en biomassa voorkomen.

In proeftuinen kan de kringlooplandbouw worden getest en verbeterd. De proefgebieden zullen daarmee ook een bron van inspiratie en nieuwe kennis voor onderzoekers en studenten zijn. Belangrijke aspecten waar we ervaring mee op zullen moeten doen zijn: het borgen van sanitaire veiligheid, het daadwerkelijk reduceren van milieudruk en het slim tot waarde brengen van restromen. Dat alles tegen de achtergrond dat kringlooplandbouw niet los staat van de ontwikkeling van een brede biobased economie met gebruik van biomassa voor de productie van materialen en chemicaliën.

Kringlooplandbouw. Dat is het toverwoord in de landbouwvisie die Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, zaterdag 8 september presenteerde. Heel concreet is die nog niet, geeft ze toe in een interview. ‘Het is een document waarmee boeren aan de slag kunnen.’

“Ik zal de regie op me nemen, het moet niet alleen een mooi stuk op papier zijn, we moeten aan de slag.” Dat zegt minister Carola Schouten bij de presentatie van haar landbouwvisie in een hypermoderne, biologisch-dynamische melkveestal in Delfgauw.

De toekomst voor de landbouw ligt volgens haar bij kringlooplandbouw. Brussel zal een belangrijke rol krijgen bij de uitwerking van de landbouwvisie: Via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) kan kringlooplandbouw mogelijk gestimuleerd worden. De EU kan echter ook roet in het eten gooien, omdat er Europese wetgeving aangepast moet worden voor de Nederlandse plannen om de landbouw om te schakelen naar kringlooplandbouw.

Zie ook: Mansholt Lecture 2018: Towards Circular Food Production in Europe by WUR – Circular Agrofood System: A Zero-Waste System Producing 70 % More Food by WUR – Nationale Omgevingsvisie Helpt Bij Energietransitie, Extra Woningbouw En Kringlooplandbouw

3 Reacties

  1. Erik van Erne zegt:

    21 september 2018 om 14:31 | Permalink

    Wat zijn de grootste obstakels op weg naar kringlooplandbouw?

    Resource organiseerde een lunchdebat over de nieuwe nota van minister Schouten over de invoering van kringlooplandbouw. Wat is het grootste obstakel voor invoering van kringlooplandbouw? We vroegen het aan Martin Scholten (Agricultural Sciences Group), Anne van Doorn (Environmental Sciences Group) and Jan Broezen (Food & Biobased Research).

  2. Erik van Erne zegt:

    26 oktober 2018 om 18:25 | Permalink

    Kringlooplandbouw In De Provincie Noord-Brabant

    De kringlooplandbouw verbruikt zo min mogelijk energie en gebruikt zo veel mogelijk hernieuwbare energie. Gewasresten, voedselresten, procesafval, mest en compost worden opnieuw benut of verwerkt tot een nieuw product of grondstof. Goede bodemkwaliteit vormt de basis van kringlooplandbouw. Een bodem die veel organische stof bevat, neemt beter water op en is beter bestand tegen droogte. Ook kan zo’n bodem meer stikstof en mineralen vasthouden. Dit biedt een rijker bodemleven en draagt bij aan gezonde gewassen en uiteindelijk een hogere opbrengst.

  3. Karin zegt:

    15 december 2018 om 14:42 | Permalink

    De Kringlooplandbouw Is Al Begonnen

    Zo’n 150 boeren proberen al om op hun bedrijf kringlopen te sluiten, tegen de verdrukking van strakke mestregels in. Minister Carola Schouten wil die belemmeringen wegnemen. Nederland moet koploper kringlooplandbouw worden, vindt zij.

    Bij het Noord-Limburgse Castenray staat een moderne, met zonnepanelen belegde kippenstal waar ruim twintigduizend kippen rondscharrelen en elke dag een ei leggen. Welkom bij Kipster, ‘de meest dier-, mens- en milieuvriendelijke kippenboerderij ter wereld’ volgens de website. Wagenings alumnus Ruud Zanders, mede eigenaar van Kipster, legt uit waar die claim op is gebaseerd.

    De kippen worden gevoerd met reststromen uit de voedingsindustrie, waaronder koekjesresten. De jonge haantjes, die normaal worden vergast, worden opgefokt voor vlees, de eierproductie is klimaatneutraal en de fijnstofconcentratie is laag.

    Het belangrijkste: de kippen eten geen voer dat wij ook hadden kunnen eten. ‘Het is onethisch en inefficiënt om goede granen aan onze kippen te voeren, terwijl miljoenen mensen honger hebben’, zegt Zanders. ‘De varkens en kippen moeten, net als vroeger bij onze grootouders, de restjes opeten.’

    De wetenschappelijke onderbouwing kreeg hij aangereikt van de Wageningse onderzoeker Hannah van Zanten, die in 2016 promoveerde bij hoogleraar Imke de Boer op de rol van het dier in een duurzaam voedselsysteem.

    ‘Kipster bestaat nu ruim een jaar en we werken nauw samen met de leerstoelgroep Dierlijke Productiesystemen in Wageningen. Een tijdje geleden hadden we nog een discussie over de zilvervliesjes van de rijst; is dat een reststroom van witte rijst of humane voeding die je niet als diervoer moet gebruiken? Dan vragen we het aan Hannah.’

    Kipster past precies in de nieuwe landbouwvisie van minister Carola Schouten: Landbouw, Natuur en Voedsel: Waardevol en Verbonden (zie kader). Zij wil dat Nederland koploper wordt in kringlooplandbouw. ‘In een stelsel van kringlooplandbouw gebruiken akkerbouw, veehouderij en tuinbouw in de eerste plaats grondstoffen van elkaars ketens en reststromen uit de voedingsmiddelenindustrie en voedingsketens’, schrijft ze in haar visie. ‘Vee wordt in de eerste plaats gevoed met gras, voedergewassen of gewasresten van het eigen bedrijf of uit de directe omgeving.’

    Ook wil Schouten met de kringloopvisie allerlei knelpunten oplossen in de huidige, op wereldmarkt en lage kostprijs gerichte landbouw. Zo moet de kringlooplandbouw leiden tot minder milieuvervuiling, meer biodiversiteit, een hoger boereninkomen, minder verspilling van grondstoffen en voedsel, en minder uitstoot van broeikasgassen. Deze punten dienen als een soort checklist om het nieuwe kringloopbeleid te toetsen.

Plaats zelf een reactie:

(U heeft ruimte voor 400 tekens)

Categorieën

  • Afval (609)
  • Agenda (3.072)
  • Barack Obama (116)
  • Biologisch (118)
  • Blog Action Day (58)
  • Bouwen-Klussen (774)
  • Communicatie (373)
  • Cradle to Cradle – Circulair (481)
  • Design (231)
  • Dieren (174)
  • Donald Trump (3)
  • Duurzaam (2.242)
  • Educatie (343)
  • EEN-Armoede (252)
  • Energie en Besparing (3.225)
  • Europa (29)
  • Evenementen (140)
  • Geluid (26)
  • Gezondheid (302)
  • Goed Doel (119)
  • Green Deal (26)
  • Greenwashing (114)
  • Hergebruik-Kringloop (317)
  • Iets anders (373)
  • Int. Samenwerking (191)
  • Investeren (134)
  • Kerst (152)
  • Klimaat (1.634)
  • Licht (373)
  • Lucht (32)
  • Mensenrechten (168)
  • Milieu (743)
  • MVO (108)
  • Natuur (721)
  • Nederland (21)
  • Olympische Spelen (67)
  • Oranje (157)
  • Oud & Nieuw (125)
  • Pasen (2)
  • Sinterklaas (26)
  • Sport (215)
  • Vakantie (77)
  • Valentijn (38)
  • Verkiezingen (62)
  • Vervoer en OV (1.227)
  • Vrijwilligerswerk (16)
  • Water (297)
  • Welzijnswerk (30)
  • Recente berichten

  • Alle Stadsbussen In Emmen Elektrisch In December 2019
  • Energieverkenning IJsselmeergebied: Zonnezandbanken, Zonne-eilanden En Refugium
  • Nationaal BREEAM Congres 2019: Circulair, Gezond, Klimaatadaptief en Paris Proof, NU!
  • Steeds Meer Gemeenten Gaan Oplaten Ballonnen Verbieden: Den Bosch, Zeist, Den Haag, Utrecht
  • Nederland Tekent Hong Kong Verdrag by IMO: Veilig en Milieuvriendelijk Recyclen Zeeschepen
  • E-Hybrid 36 Duurzaam Elektrisch Motorjacht Met Zonnepanelen by Queens Yacht Design Holland
  • Het Kwartetspel Duurzaamheid by Groene Kerk PG Oosterhout
  • Jumbo Gaat Afval Verminderen Door Verduurzaming Van Ruim 27 Miljoen Drinkbekers
  • Prutsenderwijs Duurzaam Presteren: Over Het Wat, Waarom & Hoe by Egbert Dommerholt
  • Vanaf Eind 2020 55 Extra Elektrische Bussen Voor Qbuzz (U-OV) In Utrecht
  • The Electric MOIA In Hamburg: The Mobility Service Provider Of The Volkswagen Group
  • Fosfaatproductie In Dierlijke Mest Opnieuw Lager: Onder Het Fosfaatplafond – Onder EU-Norm
  • Minder En Duurzamer Verpakkingsmateriaal In Supermarkten: 20% Minder In 2025 by CBL
  • Zonnepark Vopak Met 320.000 Zonnepanelen Langs De A7 Bij Kolham In Midden-Groningen
  • HEMA Stopt Verkoop Plastic Rietjes, Plastic Wattenstaafjes, Plastic Roerstaafjes En Confetti
  • Waterschap Vechtstromen Wil Zonnepanelen Op Tien Rioolwaterzuiveringsinstallaties (RWZI’s)
  • Hogere CO2-Uitstoot In Nederland In Vierde Kwartaal 2018: Plus 0,5 Procent by CBS
  • Zonnepanelen Dak Remeha Apeldoorn Met 1.750 Zonnepanelen by BonGo Solar
  • Nederland Scoort Bijzonder Slecht In Europa Op Gebruik Duurzame Energie
  • BBC Planet Trailer by BBC Earth
  • Links

    Milieunet op..