Anders Bekeken

Kringlooplandbouw: Een Nieuw Perspectief Voor De Nederlandse Landbouw by WUR

Geschreven op 10-9-2018 - Erik van Erne. Geplaatst in Hergebruik-Kringloop Facebooktwittergoogle_plusredditpinterestlinkedintumblrmail

Meer dan een halve eeuw was het Nederlandse en Europese landbouwbeleid gericht op het efficiënt produceren van zoveel mogelijk voedsel tegen een lage prijs en met een redelijk inkomen voor de boer.

Met dit beleid, ontwikkeld door de legendarische Sicco Mansholt, heeft agrarisch Nederland tot ver over de grenzen bewondering geoogst en zich ontwikkeld tot de tweede agrarische exportnatie ter wereld.

Na meer dan vijftig jaar is het hoog tijd voor een koersverandering. Een efficiënte productie blijft noodzakelijk – zeker omdat de vraag naar voedsel en andere agrarische producten en grondstoffen alleen maar toeneemt. We kunnen het ons simpelweg niet permitteren om kostbare biomassa te verspillen.

Maar we moeten het begrip efficiëntie wel breder gaan invullen: niet alleen economisch, maar ook ecologisch efficiënt door slimmer gebruik te maken van natuurlijke processen en zuiniger om te gaan met grondstoffen. En door tegelijkertijd waarden als een aantrekkelijk landschap en boerennatuur om te zetten naar maatschappelijke waardering en interessante verdienmodellen.

Kort voor de zomer presenteerde Wageningen University & Research de notitie Kringlooplandbouw, waarin een nieuw perspectief wordt geschetst voor agrarisch Nederland. Deze notitie is half juni besproken met de landbouwcommissie van de Tweede Kamer. Een wetenschappelijke kijk op kringlooplandbouw in Europees perspectief wordt op 19 september gepresenteerd tijdens de jaarlijkse Mansholtlezing in Brussel. In dit artikel schetsen we kort wat dit nieuwe perspectief van een circulaire landbouw betekent voor Nederland.

Om te beginnen wat het niet is: Kringlooplandbouw betekent niet dat we terug gaan naar het nostalgische beeld van Ot en Sien. Zo lieflijk als de plaatjes in het boek van Ot en Sien suggereren was die tijd ook niet: de landbouw kampte met een hoge ziektedruk, te weinig mest en het voortdurende risico op misoogst. Kringlooplandbouw is ook geen blauwdruk waarin het boerenbedrijf nog verder ingesnoerd raakt door knellende dogma’s, eisen van de markt en regelgeving van de overheid.

Kringlooplandbouw is wèl een gezamenlijke zoektocht van boeren, betrokken burgers, bedrijven en onderzoekers naar het optimaal combineren van ecologische principes en moderne technologie, met nieuwe partnerschappen, nieuwe verdienmodellen en maatschappelijke diensten. Niet alleen gericht op een goede opbrengst en een zuinig gebruik van grondstoffen en energie, maar ook op zo min mogelijk belasten van klimaat, milieu en natuur.

Kringlooplandbouw houdt in dat we agrarische biomassa en de daarin opgeslagen voedingsstoffen vasthouden in het voedselsysteem. Door nog veel  zuiniger om te gaan met schaarse grondstoffen en minder biomassa te verspillen, hoeven minder voedingsstoffen van elders te worden aangevoerd in de vorm van bijvoorbeeld kunstmest en geïmporteerd veevoer. De beschikbaarheid van circulaire grondstoffen bepaalt daarmee de productiecapaciteit en de mogelijkheden voor consumptie die daaruit voortvloeien.

Het sluiten van kringlopen wordt de nieuwe leest waarop de landbouw is geschoeid. Geen knellend schoeisel, maar een nieuw paradigma dat ruimte biedt aan een breed scala van bedrijfsstijlen en verdienmodellen, afhankelijk van de beschikbaarheid van grondstoffen, van markten en afzetmogelijkheden en – vanzelfsprekend – afgestemd op de maatschappelijke en ecologische omgeving. Kortom, een variëteit aan bedrijvigheid variërend van intensief tot extensief; van klein naar groot en van low-tech tot high-tech.

Een centraal principe van kringlooplandbouw is dat er niet meer areaal en niet meer grondstoffen worden gebruikt dan strikt noodzakelijk. Akkers worden primair gebruikt voor de productie van voedselgewassen. Het areaal wordt daarbij optimaal benut door het inzaaien van opeenvolgende teelten, zodat de akker een groot deel van het jaar begroeid is. Met waar mogelijk mengteelten in een ruime rotatie. Een belangrijke rol is weggelegd voor dubbeldoelgewassen, waarvan de resten, zoals bladeren en stengels, gebruikt worden als veevoer of bodemverbeteraar.

Gras voor veevoer wordt alleen geteeld in gebieden waar akkerbouw niet goed mogelijk is. De nadruk ligt daarbij op meerjarige of permanente graslanden met diverse grassoorten en kruiden. Het rantsoen in de veehouderij wordt aangevuld met reststromen uit de akkerbouw, tuinbouw en de voedingsindustrie. Daaronder ook reststromen die nu niet volledig worden gebruikt, zoals eiwitrijk bietenblad, of nog niet mogen worden gebruikt, zoals meel van insecten en wormen gekweekt op akkerafval en ‘swill’ (doorgekookte voedselresten). Inmiddels zijn er adequate technieken beschikbaar om die reststromen om te zetten in hoogwaardige diervoeders die veilig zijn voor mens en dier.

In een circulaire landbouw worden de kringlopen ’zo dichtbij als mogelijk en zo ver weg als nodig’ gesloten. Optimaal benutten van reststromen betekent niet altijd dat kringlopen op bedrijfsniveau of zelfs op lokaal niveau gesloten kunnen worden. Dat hoeft ook niet. Kringlooplandbouw maakt deel uit van een circulair voedselsysteem, dat in principe de hele wereld omvat. We willen zo min mogelijk reststromen de wereld over slepen, maar de inzet is wel om te zorgen dat kringlopen ook op nationaal en mondiaal niveau zoveel mogelijk gesloten worden.

Voor de veehouder betekent kringlooplandbouw dat hij vooral gebruik maakt van ruwvoer uit eigen land en van reststromen uit akkerbouw, tuinbouw en de voedingsindustrie en de rest van de voedselketen, en dus zo min mogelijk plantaardige eiwitten die ook geschikt zijn voor menselijke consumptie, aan dieren voert. Daarbij kijkt de veehouder ook naar grondstoffen voorbij de horizon, zoals zeewier. Verder produceert hij mest van goede kwaliteit door al in de stal of de mestkelder feces en urine te scheiden.

Voor de akkerbouwer betekent kringlooplandbouw dat hij zoveel mogelijk gebruik maakt van dierlijke mest, compost en gewasresten om het bodemleven te stimuleren. Kunstmest wordt alleen gericht ingezet op de momenten dat het gewas extra voeding nodig heeft. Verder maakt hij maximaal gebruik van agrobiodiversiteit op en in de bodem en teelt hij bij voorkeur robuuste dubbeldoelgewassen, waarvan de resten (bladeren, stengeldelen) bruikbaar zijn als veevoer of plantenvoeding.

Natuurlijk zijn er nog veel vragen:  hoe kan de kringlooplandbouw slim, gezond en veilig worden ingericht op een manier die de meeste winst oplevert voor de voedselproductie van de toekomst met tegelijkertijd de meeste perspectieven voor boeren en bedrijfsleven en voor klimaat, natuur en samenleving? We weten al veel over efficiënte voedselproductie, maar nog niet in een context waarin kringlopen worden benut om de verspilling en verliezen van grondstoffen en biomassa voorkomen.

In proeftuinen kan de kringlooplandbouw worden getest en verbeterd. De proefgebieden zullen daarmee ook een bron van inspiratie en nieuwe kennis voor onderzoekers en studenten zijn. Belangrijke aspecten waar we ervaring mee op zullen moeten doen zijn: het borgen van sanitaire veiligheid, het daadwerkelijk reduceren van milieudruk en het slim tot waarde brengen van restromen. Dat alles tegen de achtergrond dat kringlooplandbouw niet los staat van de ontwikkeling van een brede biobased economie met gebruik van biomassa voor de productie van materialen en chemicaliën.

Kringlooplandbouw. Dat is het toverwoord in de landbouwvisie die Carola Schouten, minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit, zaterdag 8 september presenteerde. Heel concreet is die nog niet, geeft ze toe in een interview. ‘Het is een document waarmee boeren aan de slag kunnen.’

“Ik zal de regie op me nemen, het moet niet alleen een mooi stuk op papier zijn, we moeten aan de slag.” Dat zegt minister Carola Schouten bij de presentatie van haar landbouwvisie in een hypermoderne, biologisch-dynamische melkveestal in Delfgauw.

De toekomst voor de landbouw ligt volgens haar bij kringlooplandbouw. Brussel zal een belangrijke rol krijgen bij de uitwerking van de landbouwvisie: Via het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) kan kringlooplandbouw mogelijk gestimuleerd worden. De EU kan echter ook roet in het eten gooien, omdat er Europese wetgeving aangepast moet worden voor de Nederlandse plannen om de landbouw om te schakelen naar kringlooplandbouw.

Zie ook: Mansholt Lecture 2018: Towards Circular Food Production in Europe by WUR – Circular Agrofood System: A Zero-Waste System Producing 70 % More Food by WUR – Nationale Omgevingsvisie Helpt Bij Energietransitie, Extra Woningbouw En Kringlooplandbouw

Één Reactie

  1. Erik van Erne zegt:

    21 september 2018 om 14:31 | Permalink

    Wat zijn de grootste obstakels op weg naar kringlooplandbouw?

    Resource organiseerde een lunchdebat over de nieuwe nota van minister Schouten over de invoering van kringlooplandbouw. Wat is het grootste obstakel voor invoering van kringlooplandbouw? We vroegen het aan Martin Scholten (Agricultural Sciences Group), Anne van Doorn (Environmental Sciences Group) and Jan Broezen (Food & Biobased Research).

Plaats zelf een reactie:

(U heeft ruimte voor 400 tekens)

Categorieën

  • Afval (579)
  • Agenda (3.031)
  • Barack Obama (116)
  • Biologisch (118)
  • Blog Action Day (59)
  • Bouwen-Klussen (761)
  • Communicatie (372)
  • Cradle to Cradle – Circulair (467)
  • Design (231)
  • Dieren (173)
  • Donald Trump (3)
  • Duurzaam (2.210)
  • Educatie (341)
  • EEN-Armoede (252)
  • Energie en Besparing (3.132)
  • Europa (29)
  • Evenementen (136)
  • Geluid (25)
  • Gezondheid (302)
  • Goed Doel (118)
  • Green Deal (20)
  • Greenwashing (114)
  • Hergebruik-Kringloop (308)
  • Iets anders (364)
  • Int. Samenwerking (190)
  • Investeren (133)
  • Kerst (152)
  • Klimaat (1.623)
  • Licht (371)
  • Lucht (32)
  • Mensenrechten (167)
  • Milieu (743)
  • MVO (108)
  • Natuur (703)
  • Nederland (21)
  • Olympische Spelen (67)
  • Oranje (157)
  • Oud & Nieuw (120)
  • Pasen (2)
  • Sinterklaas (26)
  • Sport (213)
  • Vakantie (77)
  • Valentijn (38)
  • Verkiezingen (62)
  • Vervoer en OV (1.132)
  • Vrijwilligerswerk (16)
  • Water (293)
  • Welzijnswerk (30)
  • Recente berichten

  • Natuurboek Darwin In De Stad by Menno Schilthuizen Wint Jan Wolkers Prijs 2018
  • Plastic Promise: Op Weg Naar Afvalvrije Evenementen Met Herbruikbare Bekers
  • Intelligent Mobility Vision by Nissan: Towards Zero-Emission And Zero-Fatality
  • Dag Van De Stad 2018: De Stad In Balans
  • Programma Nederland Circulair 2050: 22,5 Miljoen Euro Voor Duurzame en Circulaire Initiatieven
  • EnergiekEvent 2019: Over Energiebesparing En Duurzame Energie by Kas als Energiebron
  • Drenthe Woont Circulair: De Acht Drentse Wooncorporaties Gaan Circulair Bouwen
  • Stoomturbine Attero Levert Groene Energie En Duurzame Warmte Voor 400.000 Huishoudens
  • Green Deal Autodelen II: 100.000 Deelauto’s En 700.000 Gebruikers In 2021
  • Nationale Omgevingsvisie Helpt Bij Energietransitie, Extra Woningbouw En Kringlooplandbouw
  • Enorme Noodstroomgenerator Bij Elektriciteitscentrale Enecogen In Rotterdam by Eneco
  • Zonnedak Volvo Car Gent Met 15.000 Zonnepanelen by Eneco
  • Grootste Warmtepomp Van Nederland: Duurzame Warmte Voor 10.000 Huishoudens by Eneco
  • Vroege Vogels Wint Groeneveldprijs 2018 By Stichting Groeneveld
  • De Elektrische Volkswagen I.D. Electric Sedan Concept Car: De I.D. Neo
  • Greenland Melting (360°) by NOVA
  • Alle Vlaamse Stadsbussen De Lijn In 2025 Volledig Elektrisch
  • Shell Pernis Levert Restwarmte Aan 16.000 Huishoudens
  • Nieuw Land: Een Nieuw Nationaal Park In Flevoland
  • Drijvend Zonnepark Op Lippe Gabriëlsplas bij Ureterp Met 38.500 Zonnepanelen by Univergy Solar
  • Links

    Milieunet op..