Klimaatnieuws: De zon is in grote rust en dat vergroot de kans op Elfstedentocht in 2011
Geschreven op 12-7-2008 - Erik van Erne. Geplaatst in Agenda, Klimaat, Oranje, Sport
Update 28 augustus 2010:Aardse dampkring reageert op zonnecyclus. Amerikaanse onderzoekers hebben ontdekt dat de allerbuitenste, ijle laag van de Aardse dampkring sterk reageert op variaties in de extreem-ultraviolette straling van de zon. Tijdens perioden van geringe zonneactiviteit produceert de zon ook weinig van deze zeer energierijke straling. Het buitenste deel van de dampkring, de zeer ijle thermosfeer die zich uitstrekt van 90 tot 500 kilometer hoogte, koelt dan af en neemt daardoor ook in omvang af.
Tijdens het recente langdurige zonneminimum, en vooral in de periode 2007-2009, was dat effect zo sterk dat de thermosfeer verder “inzakte” dan in de afgelopen halve eeuw ooit eerder het geval is geweest. Dat is goed nieuws voor kunstmanen in een lage baan om de Aarde die daardoor minder wrijving ondervinden en dus minder snel op geringere hoogte terechtkomen. Uit het onderzoek, gepubliceerd in Geophysical Research Letters, blijkt bovendien dat de productie van extreem-ultraviolette straling van de zon grote variaties vertoont: niet elk zonneminimum is gelijk. Onbekend is nog wat de mogelijke indirecte gevolgen zijn voor lager gelegen delen van de aardse dampkring en mogelijk voor het klimaat. Bron: VWK
20 juni 2010: Zo, de zon heeft op een moment dat we dat eigenlijk niet kunnen verwachten een serie van vier zogenoemde coronal mass ejections CME’s op aarde afgevuurd, zeg maar een beetje hele grote zonnestormen. Dat levert een spectaculaire foto op, gemaakt met de Solar Terrestrial Relations Observations (STEREO) Ahead spacecraft. Er is ook een kort filmpje met de CME’s (opent in Mediaplayer).
Overigens blijft het verder opmerkelijk rustig op de zon. Een zonnevlekminimum vergroot de kans op een strenge winter en wat in 2010 net niet gelukt is, zou voor de winter van 2011 wel eens waarheid kunnen worden. Eindelijk weer een Elfstedentocht.
The Sun unleashed a series of four coronal mass ejections CMEs just in two-days (May 22-24, 2010) as the STEREO Ahead spacecraft watched the action. While the Sun has not been very active over the last two years, it can still pack some punches when it decides to. In the coronagraph images, the Sun, blocked out by an occulting disk (seen as red), is represented by a white disk to show its relative size. CMEs are large solar storms that expel a billion tons of matter at a million miles per hour or more. Source: SOHO NASA
28 april 2010: De zon bevindt zich al lange tijd in een zonnevlekkenminimum. Vooral vorig jaar was het aan het oppervlak van de zon lange tijd erg stil. Op het moment dat het jaar 2009 de stilte van 2008 leek te gaan overtreffen, kwam de zon echter tot leven en begon een periode met vrijwel voortdurend zonnevlekken aan het oppervlak. Het minimum, dat al in het jaar 2004 begonnen was, leek eindelijk voorbij.
Intussen is het echter weer redelijk stil geworden. In maart was de zon al minder actief dan in februari en op dit moment bevinden we ons in een periode van 9 aaneengesloten dagen zonder ook maar een enkele zonnevlek. Het minimum houdt dus nog steeds aan. Het eindigt pas als er helemaal geen dagen zonder vlekken meer voorkomen. Bron: Meteoservice
20 maart 2010: Helaas, het zat er dit jaar weer niet in. Ondanks de theorie van koude winters na een afwezigheid van zonnevlekken geen Elfstedentocht. Koud was het wel en de koudeperiode duurde ook nap lang deze winter, maar niet koud genoeg om het ijs in Friesland de gewenste dikte te bezorgen. Jammer, maar wie weet zit het er in 2011 wel in.
Feit blijft in elk geval dat de periode waarin de zon in het zonnevlekken minimum verkeerd ongewoon lang duurt. Voor de liefhebbers van de Friese Elf Steden: Elfstedentochten: Wandelen, Fietsen, Toerrit
8 maart 2010: De winter van 2010 was koud en het was zelfs de koudste sinds 1996. In De Bilt was de gemiddelde temperatuur 1,1 graden tegen 3,3 graden normaal. De winter van 2010 was er ook één met heel veel sneeuw op 41 dagen, het grootste aantal sinds 1979.
En die Elfstedentocht zult u zeggen? Nee, die zit er dit jaar volgens mij niet meer in. Alhoewel ik nu ik even naar buiten kijk toch weer het gevoel heb dat het weer winter is. Het sneeuwt al een paar uur.
17 februari 2010: Langdurige koude periode in noordoosten van ons land, waar de koude nog prominenter heerst dan in andere delen van Nederland. Het is zelfs al 50 dagen niet boven de 5 graden uitgekomen: gisteren 16 februari was het voor het NoordOost Nederland de 50ste dag dat de 5º niet werd gehaald.
Vermoedelijk zal het niet bij 50 dagen blijven. Nu al is het de op 6 na langste periode in ruim 100 jaar en de vorst in 2010 is nog niet voorbij en dat betekent dat er toch nog een kans is op een Elfstedentocht 2010.
13 februari 2010: Zo, men heeft in Friesland eindelijk besloten om een groot aantal poldergemalen stil te zetten. Zo’n 400 van de in totaal 900 en dat betekent betekent niet meteen dat er een Elfstedentocht komt, waarschuwt het waterschap.
Het draaiboek voor vorst, om alle gemalen stil te zetten, is nog niet in gang gezet. Lijkt mij in elk geval een duidelijk signaal dat de kans op een Elfstedentocht in 2010 er nog steeds inzit. Zie ook: Wetterskep Fryslan
Het KNMI verwacht voor de komende week in elk geval nog nachtvorst en overdag temperaturen net boven het vriespunt. Wat we in elk geval zeker weten, is dat er vandaag 13 februari 2010 geen Elfstedentocht is, zoals ik dat had aangegeven, maar met een beetje hulp van Koning Winter zou het er nog van kunnen komen dit jaar.
8 februari 2009: Een Elfstedentocht in 2010 zit er nog steeds in. Na een periode van dooi, is het nu weer tijd voor een langdurige vorstperiode, waarbij de temperaturen overdag rond het vriespunt zullen blijven steken.
Dé vraag is natuurlijk of het ijs dik genoeg zal worden om alle deelnemers aan een Elfstedentocht 2010 te kunnen dragen. Men hanteert een veilige ondergrens van 15 centimeter dikte. Jammer genoeg kan ik nog geen informatie vinden over de ijsdikte op de Elfstedentocht route.
27 januari: De kans op een Elfstedentocht dit jaar neemt weer toe. We zijn een nieuwe vorstperiode ingegaan en als we de weerkundigen, die voorspellingen over een langere periode doen, mogen geloven dan komt de tocht der tochten dit jaar echt in zicht.
Ik hou het op nog steeds op zaterdag 13 februari 2010: eindelijk weer een Elfstedentocht. Zie ook verderop in dit artikel.
Kwam op het internet nog een stelling tegen over de Elfstedentocht 2010 door Max Qubit:
Stelling: De Elfstedentocht valt in een periode met minimum zonneactiviteit.
Historie: Afgelopen 4 elfstedentochten vielen exact in minima
Voorspelling: In de winter van 2007/8, 2008/9 of 2009/10 komt er weer een elfstedentocht
Feit: Zonneactiviteit is in de periode 2007 t/m 2010 op een minimum.
17 januari: Winter van 1985 had gelijkenis met huidige winter. Hoe was het 25 jaar geleden? Steenkoude en sneeuwrijke periode in januari. Kurkdroge februari met stralend zonnige vorstperiode van 2 weken. Mede doordat het water nog koud was van de januarivorst, groeide de ijslaag snel.
Toertochten volop en als climax op de 21ste dan toch nog de Elfstedentocht. Eigenlijk 1 of 2 dagen te laat, want juist op de 21ste was de dooi ingevallen en kwam er water op het ijs. Maar ach, wat deerde het. Na 22 jaar werd De Tocht der Tochten weer verreden. Elfstedentocht 21ste. Lenteachtig begin en eind.
9 januari 2010: Nou het gaat fantastisch met Koning Winter. Tenminste voor de liefhebbers en fans van een Elfstedentocht. Mooie eerste week achter de rug en we zitten vandaag aan het begin van een zogenoemde koudegolf.
Zo’n koudegolf kan een paar dagen zijn, maar het ziet er naar uit dat dit koudegolfje langer gaat duren. Men heeft het over twee of meer weken en dat vergroot de kans op een Elfstedentocht in 2010 aanzienlijk.
Zelf was ik op basis van wat andere feiten al veel langer geleden tot dezelfde conclusie gekomen en ik hou het er nog steeds op: zaterdag 13 februari 2010 de dag der dagen: eindelijk weer een Elfstedentocht. Zie ook verderop in dit artikel.
De Elfstedentocht gaat over een traject van bijna 200 kilometer. Van stad naar stad, over meren, over sloten. Tussen de weilanden en onder de bruggen door. Honderdduizenden toeschouwers trotseren de kou en moedigen langs de route de schaatsers aan.
Leeuwarden, de hoofdstad van Fryslân, is vanouds de start- en finishplaats. De tocht voert de deelnemers vanuit Leeuwarden naar achtereenvolgens Sneek, IJlst, Sloten, Stavoren, Hindeloopen, Workum, Bolsward, Harlingen, Franeker, Dokkum en weer Leeuwarden.
Elke deelnemer ontvangt bij inschrijving een stempelkaart. In de steden en op een aantal geheime plekken zijn controleposten ingericht.
Daar moeten de wedstrijd- en de toerrijders persoonlijk hun stempelkaart tonen die vervolgens – handmatig! – wordt afgestempeld.
Een deelnemer ontvangt alleen het elfstedenkruisje als de kaart van alle stempels is voorzien en hij of zij op tijd weer in Leeuwarden arriveert. Het Elfstedenkruisje is sinds kort aangepast aan de nieuwe status van de Elfstedentocht.
Op 15 januari 2009 heeft de vereniging het predikaat Koninklijk mogen ontvangen van Hare Majesteit de Koningin. Om uiting te geven aan het predikaat, is besloten om de naam en het logo van de vereniging aan te passen aan de nieuwe naam: Koninklijke Vereniging De Friesche Elf Steden. Zo kunnen we dus voor het eerst spreken over Het Koninklijke Elfstedenkruisje. Zie ook het onderstaande filmpje: Elfstedentocht 100 jaar.
De eerste officiële Elfstedentocht vond plaats op 2 januari 1909. In 1985 konden er voor het eerst vrouwen aan de wedstrijd deelnemen. De winnaars sinds 1909 zijn:
1909 M.Hoekstra Warga in 13.50 uur
1912 C.C.J de Koning, Arnhem in 11.40 uur
1917 C.C.J de Koning, Arnhem in 9.53 uur
1929 K. Leemburg Leeuwarden in 11.09 uur
1933 A. de Vries Dronrijp, S. Castelein Wartena in 9.05 uur
1940 A.Adema, D.van der Duim, C.Jongert, P.Keizer, S.Westra in 11.30 uur
1941 A.Adema Franeker in 9.19 uur
1942 S. de Groot Weidum in 8.44 uur
1947 J. van der Hoorn Ter Aar in 10.51 uur
1954 J. van der Berg Nijbeets in 7.35 uur
1956 Geen prijs uitgereikt
1963 R.Paping Ommen in 10.59 uur
1985 E. van Benthem St. Jansklooster in .47 uur en Lenie van der Hoorn
1986 E. Van Benthem St. Jansklooster in 6.55 uur en Tineke Dijkshoorn als eerste vrouw
1997 H. Angenent Alphen a. d. Rijn in 6.49 uur en Klasina Seinstra als eerste vrouw
Vanaf de volgende tocht is er een aparte wedstrijd voor vrouwen. Er komt dan ook voor het eerst officieel een winnares. Kijkt u nog even naar het filmpje met de spannende Finish van de Elfstedentocht 1997.
2 januari 2010: Zo, het nieuwe jaar gaat van start met een heuse winter. De eerste week wordt er nog matige vorst voorspelt en overdag temperaturen net onder het vriespunt, maar daarna gaat de winter echt los met strengere vorst.
Voor zover men aan de lange termijnvoorspellingen doet, gaan die steevast in de richting van een vorstperiode die een aantal weken zou kunnen gaan duren en u begrijpt het al, dat vergroot de kans op een Elfstedentocht in 2010 aanzienlijk.
20 juni 2009: Zo, langzaam maar zeker komt er een einde aan een ongewoon lang zonneminimum. Er is al een eerste vlekje op de zon waargenomen. Op zich blijkt er weinig mis te zijn met de 11-jarige zonnecyclus, behalve dan dat die dit keer een jaartje langer duurt. Misschien is ‘t wel een zonnecyclus schrikkeljaar.
Nooit geweten dat men zelfs waarnemingen in het binnenste van de zon kan doen, maar daar zou de oorzaak ziiten. Want op een diepte van 1000 tot 7000 kilometer zitten zogenoemde straalstromen en die bewegen langzaam in de richting van de evenaar van de zon. Men heeft nu waargenomen dat die straalstromen zich gewoon wat minder snel verplaatsen en pas als die straalstromen aankomen bij de 22 graden noorder- en zuiderbreedte op de zon begint de vorming van zonnevlekken op gang te komen.
Waarom die straalstromen nu ineens wat trager zijn gaan stromen, weet men niet, maar het lijkt er toch echt op dat er een verband bestaat tussen straalstromen op de zon en de vorming van zonnevlekken. Dus zonnecyclus 24 komt komt op gang, alleen een jaartje later. Naar verwachting is het dan in 2012-2013 weer zover dat het zonnemaximum wordt bereikt. Tenminste als die straalstromen zich aan de verwachte snelheid zullen houden.
Ik hou het er in elk geval op dat er in de komende winter een hele grote kans op een Elfstedentocht is en persoonlijk lijkt mij dan zaterdag 13 februari 2010 de dag der dagen: eindelijk weer een Elstedentocht. Zie ook verderop in dit artikel.
19 april 2009: De zon is in grote rust en helemaal vlekkenvrij dat is al liefst 290 dagen het geval geweest in de laatst 12 maanden. Normaal in een periode van een zonnevlekkenminimum van de 11-jarige zonnevlekkencyclus van de zon is de zon 100 tot 200 dagen per jaar vlekkenvrij. Maar de huidige periode met zonnevlekken-minimum is langduriger en geeft ook meer dagen zonder zonnevlekken. Een nieuwe zonnevlekkenperiode zou al gestart moeten zijn, maar er zijn nog geen tekenen die daar op wijzen en mogelijk blijft de zon tijdens het komende zonnemaximum ook wel minder actief. Bron: VWK
12 juli 2008: Kijk, dat is onze zon, maar dan helemaal zonder zonnevlekken. Mooi toch. Zo’n situatie komt maar zelden voor, zo eens in de elf jaar. Afgelopen woensdag waren er geen zonnevlekken op de zon te zien. Een zonnevlekkenaantal van nul is het gevolg van het feit dat we tussen twee zonnevlekkenperiodes zitten: namelijk nummer 23 en 24. De zon straalt nu perfect naar ons toe, zonder de verhinderingen die vaak zichtbaar zijn als donkere vlekjes, de magnetisch actieve gebieden: soms zo groot, dat ze zonder optische hulpmiddelen met het blote oog (verduisterglas, of zeer lage zon) zijn waar te nemen.
En wat dat alles nu met een Elfstedentocht te maken heeft? Veel !
Dat blijkt uit het zogenaamde vlinderdiagram want het zal u ongetwijfeld direct opvallen dat juist op de vorige twee zonnevlekkenminima in Nederland sprake was van echte elfstedenwinters, waarin de Dertiende Elfstedentocht (21 februari 1985), Veertiende Elfstedentocht (26 februari 1986) en Vijftiende Elfstedentocht (4 januari 1997) werden gehouden. Bron: VWK
Ik hou het op 13 februari 2009. Tegen die tijd komen we natuurlijk even terug om te kijken of de theorie klopt en mijn voorspelling is uitgekomen. Nou, dat weten we ook weer. Ik zat er helemaal naast, het is vandaag: Toch nog Elfstedentocht: schaats mee op 1 maart 2009
Gezien de ongewoon lange periode waarin de zon in grote rust verkeerd is het te verwachten dat dit de nodige klimaatgevolgen zal hebben. Dat betekent ongetwijfeld een hele strenge winter in 2010 met, ja u raadt het al: kans op een Elstedentocht in de winter van 2010 en persoonlijk lijkt mij dan zaterdag 13 februari 2010 de dag der dagen: eindelijk weer een Elstedentocht.
hylke schuurmans zegt:
14 december 2008 om 02:05 | Permalink
Het zou geweldig zijn weer een Elfstedentocht te beleven!
Mijn voorgevoel zegt hetzelfde, ik ben al in training!
groet Hylke Schuurmans Heerenveen
Harry zegt:
1 januari 2009 om 14:09 | Permalink
Laat hem maar komen dit jaar!
Dorien zegt:
2 januari 2009 om 11:40 | Permalink
Zou fantastisch zijn in het 100e jaar van de Vereniging De Friesche Elf Steden!
Erik van Erne zegt:
2 januari 2009 om 12:07 | Permalink
@Dorien,
Dat moet goed komen, zou je zo zeggen. Een echte jubileum tocht.
pijnboom zegt:
2 januari 2009 om 20:05 | Permalink
Ik hoop juist dat het gauw weer wat warmer wordt; al dat gestook is echt niet goed voor het milieu. Een graad of 8 is prima.
IJsco zegt:
5 januari 2009 om 20:18 | Permalink
Voor de ijsliefhebbers is deze geweldige foto pagina van de Boston Big Picture wel iets.
http://www.boston.com/bigpicture/2009/01/icy_days_and_nights.html
klaskie zegt:
6 januari 2009 om 23:41 | Permalink
jaren heb ik gehoopt op een goede winter en heb al enige tijd gezegd dat we er eentje van formaat krijgen.
dit keer heb ik op 30 december mijn column geschreven met een gedrufde voorspelling.
een elfstedentocht als cadeautje op de derde donderdag
22 januari is snel maar het kan snel gaan mocht het niet lukkebn dan ga ik mee met februari maar de energie is er helemaal klaar voor.
lees mijn blog maar … http://www.klaskie.web-log.nl
Erik van Erne zegt:
11 januari 2009 om 17:20 | Permalink
Erik van Erne zegt:
11 januari 2009 om 17:21 | Permalink
Andrew zegt:
6 april 2009 om 11:18 | Permalink
Sun has fewest sunspots since 1913
http://news.yahoo.com/s/ap/20090402/ap_on_sc/sci_quiet_sun
Gedonder zegt:
20 juli 2009 om 07:45 | Permalink
De zon werkt volgens cycli van 11 jaar, waarbij de zon zichzelf magnetisch opwind om dan met een krachtige magnetische explosie ervoor te zorgen dat de magneetpolen omkeren. Dit fenomeen is elke elf jaar een vaste prik. Tot daar is alles normaal. Het vorige einde van de zonnecyclus ging met weinig kracht gepaard. Maar de wetenschappers hebben zich met een factor 20 misrekend, zodat de magnetische storm die op ons afkomt 20 maal sterker zal zijn dan eerst gedacht. De NASA heeft al een waarschuwing afgegeven voor een Super Solar Storm in 2012. U bent dus vast gewaarschuuwd. Lees verder: http://groenhuis.org/?p=1033
Gert-Jan van de Buren zegt:
29 augustus 2009 om 11:32 | Permalink
Kleine schommelingen in zonneactiviteit hebben grote invloed op klimaat. Subtiele verbindingen tussen de elfjarige zonnecyclus, de stratosfeer en de tropische Pacifische Oceaan zorgen er samen voor dat er periodieke weerpatronen ontstaan die invloed uitoefenen op de gehele aardbol, zo blijkt uit een onderzoek dat deze week verschijnt in het wetenschappelijke vakblad Science. http://tinyurl.com/nyp8f3
mirella zegt:
12 september 2009 om 10:08 | Permalink
Ben dan wel een koukleum,maar hou wel van strenge winters! Een heerlijk winterzonnetje,als het gevroren heeft,heerlijk! En gezellig schaatsen op de plas,plaatsen bereiken waar je anders nooit kan komen . Ik heb wel iets met de winter,misschien omdat ik in de winter geboren ben in februari. En dan na een wandeling in de kou lekker bij de kachel zitten!
ben zegt:
29 oktober 2009 om 13:04 | Permalink
2009 vond ik best koud,hopen dat 2010 nog kouder wordt.
tocht der tochten mag van mij komen.
Erik van Erne zegt:
4 januari 2010 om 20:25 | Permalink
Uit het archief: De winnende Elfstedentocht inhakers 1997
Vandaag 12 jaar geleden, op zaterdag 4 januari 1997 vond de tot nu toe laatste Elfstedentocht plaats. Daar werd door de de reclamewereld zeer actief op ingehaakt. Lees verder op Molblog
Bergsma zegt:
6 januari 2010 om 12:48 | Permalink
BRRRR……
Laat voor mij de zon maar schijnen.
.
remco zegt:
8 januari 2010 om 18:48 | Permalink
doe mij die tocht eind volgende week maar…..
in de week van 13 feb is mijn vriendin uitgerekend…
en ik wil zeker naar friesland
Erik van Erne zegt:
11 januari 2010 om 07:06 | Permalink
Stelling: De Elfstedentocht valt in een periode met minimum zonneactiviteit
Historie: Afgelopen 4 elfstedentochten vielen exact in minima
http://www.maxqubit.com/elfstedentocht/
Erik van Erne zegt:
11 januari 2010 om 09:02 | Permalink
Siep zegt:
7 februari 2010 om 16:50 | Permalink
Zondag wordt hier in Zuiderburen plots volop geschaatst op het meer met een prachtige ijsvloer. Na al die sneeuw van de afgelopen weken een verademing.
Er wordt geen dooi meer voorspeld de komende week.
Er hangt iets in de lucht. Zou het dan toch nog oangean?!
Erik van Erne zegt:
10 februari 2010 om 18:24 | Permalink
Nederlanders houden meer van de Elfstedentocht dan van de Olympisch Spelen. De Tocht der Tochten is de bekendste en meest gewaardeerde naam binnen de sport. Op de ranglijst van sterkste sportmerken staan ook voetbaldoelman Edwin van der Sar en schaatser Sven Kramer hoog genoteerd. http://goo.gl/N0dr
Erik van Erne zegt:
16 april 2010 om 18:03 | Permalink
Low solar activity link to cold UK winters
The UK and continental Europe could be gripped by more frequent cold winters in the future as a result of low solar activity, say researchers.
They identified a link between fewer sunspots and atmospheric conditions that “block” warm, westerly winds reaching Europe during winter months.
http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/8615789.stm
Erik van Erne zegt:
23 april 2010 om 13:16 | Permalink
New Space Telescope Delivers First Mind-Blowing Video of the Sun
NASA’s latest space telescope, the Solar Dynamics Observatory, is delivering unprecedented images of our local star.
The telescope was launched Feb. 11. NASA released the first tremendously exciting data from the mission today.
“These initial images show a dynamic sun that I had never seen in more than 40 years of solar research,” said Richard Fisher, director of the Heliophysics Division at NASA, in a release. “SDO will change our understanding of the sun and its processes, which affect our lives and society. This mission will have a huge impact on science, similar to the impact of the Hubble Space Telescope on modern astrophysics.” Read More at Wired
Ferdinand de Bol zegt:
17 juli 2010 om 12:23 | Permalink
Tijdens het diepe minimum in de zonneactiviteit van 2008/2009 heeft zich hoog in de aardatmosfeer iets bijzonders afgespeeld. De zeer ijle buitenste luchtlaag, die aan de lege ruimte grenst, is aanzienlijk verder ingezakt dan tijdens eerdere zonneminima. Dat de dichtheid van deze zogeheten thermosfeer afneemt op het moment dat de zon minder actief is, is niet zo verrassend. Dat gebeurt namelijk tijdens elk zonneminimum. Maar ditmaal was de instorting twee tot drie keer zo sterk als anders. De thermosfeer strekt zich uit van een hoogte van 90 kilometer tot meer dan 600 kilometer. Hij onderschept de meest energierijke ultraviolette straling van de zon, wat verklaart waarom hij tijdens perioden van hoge zonneactiviteit opwarmt en opzwelt. Als de zonneactiviteit daalt, zakt de thermosfeer weer in. Paradoxaal genoeg zou het nu waargenomen versterkte effect deels het gevolg kunnen zijn van de verhoogde concentratie kooldioxide in de atmosfeer. Waar dit broeikasgas onderin de atmosfeer voor opwarming zorgt, koelt het de thermosfeer juist af. Maar zelfs de combinatie van kooldioxide en geringe zonneactiviteit kan de waargenomen instorting van de thermosfeer nog niet voor de helft verklaren.